Lajme KLSH    

Dr. Bujar Leskaj, Kryetar i KLSH-së: Gjatë aktivitetit ndergjegjësues që po zhvillohet midis KLSH-së dhe SIGMA-s, kreu i Kontrollit të Lartë të Shtetit shqiptar theksoi bashkpunimin midis institucioneve në vënd, Kuvendit të Shqiperisë dhe atyre ndërkombëtare. z. Leskaj theksoj se bashkëpunimi me Kuvendin është bazuar mbi bazën e katër shtyllave kryesore, të cilat kanë pasur si qëllim ruajtjen dhe kontrollin e shpenzimeve të fondeve të qeverisë… Mes të tjerave Kreu i KLSH-së shpreu kërkessn ndaj Kreut të Kuvendit z.Ruçi i pranishëm në aktivitet që të krijohet një memorandum për zbatueshmërinë e rekomandimeve dhe konstatimeve të KLSH-së. Një tjetër pikë ku u përqëndrua z. Leskaj kishte të bënte me Kufirin e Borxhit, Pastërtia e drejtuesve, dhe mbështetja për Reformën në Drejtësi dhe teprimin me koncesionet në formën e PPP Bashkpunimi Kuvend – KLSH dhe auditimi i audituesve.

Meald Habazaj Auditues i Parë,  Departamenti i Auditimit të IT dhe Investimeve të Huaja Pamje të reja që na hapen nga Kongresi i X-të i EUROSAI-t Rëndësia e Kongresit X të EUROSAI-t KLSH mori pjesë në Kongresin e X-të të EUROSAI-t, në datat 22-25 Maj 2017, i cili u zhvillua në Stamboll të Turqisë me moton “Zbatimi i ISSAI-ve: Sfida dhe zgjidhje për zhvillim të mëtejshëm”. Përfaqësuesit e KLSH, në përbërje të delegacionit shqiptar, kryesuar nga vetë Kryetari i KLSH, z. Bujar Leskaj, ishin z. Alush Zaçe, z. Bajram Lamaj, (drejtorë departamentesh auditimi), si dhe audituesit z. Alfons Gabili, z. Hektor Kosova e z. Meald Habazaj. Morën pjesë në prezantime dhe seminare, diskutuan për ide dhe shkëmbyen mendime, morën përvojën e nevojshme për ta aplikuar në sektorët përkatës në vendin tonë, hap pas hapi dhe sipas hierarkisë së organigramës institucionale. Vizioni për auditimin e Teknologjisë së Informacionit (IT) Konkluzionet dhe rekomandimet që dolën nga Kongresi X i EUROSAI-t, çelën vizione të qarta edhe për çështjet e rëndësishme dhe delikate të auditimit të IT-së. Për çdo sektor të jetës dhe veprimtarisë ekonomike – financiare, auditimi i IT-së përbën një sfidë për ne dhe kjo sfidë e guximshme është në plotësim të vizionit koherent për KLSH, mbi bazën e eksperiencave më të mira të vendeve të BE-së dhe respektimit rigoroz të standardeve ndërkombëtare të kontrollit INTOSAI. (INTOSAI është organizata ndërkombëtare e institucioneve supreme të auditimit, struktura e dytë më e madhe në botë, pas OKB-së). Ky hap përpara është i mirëmenduar dhe shpreh qëndrimin e vendosur të drejtuesit dhe stafit të KLSH-së, në thellim të realizimit të misionit të saj, në luftën kundër korrupsionit dhe abuzimeve në administrimin e pronës publike. Është dukshëm një përmirësim i metodologjisë së kontrollit. E rëndësishme të theksojmë është fakti, se nëpërmjet kësaj sfide ne punojmë në ekip, duke kthyer vëmendjen tek auditi i performancës, krahas rritjes së efiçiencës së auditit financiar, një sinergjizim i politikave dhe veprimeve me strukturat e tjera shtetërore të së njëjtës fushë. Ç’ka është më thelbësorja në fushën e ngushtë që mbulojmë, vlen të ravijëzojmë përqendrimin e vëmendjes në punën tonë të përditshme, duke ruajtur pavarësinë e KLSH si organi më i lartë i kontrollit ekonomiko-financiar, duke vënë piketa të forta për realizimet online në sistemin e menaxhimit të informacionit, në mbajtjen dhe përditësimin e të dhënave me rregullat, manualet dhe udhëzimet përkatëse, mbështetur në konventat ndërkombëtare dhe ligjet e shtetit. Pikërisht në këtë kuadër,fokusi i veprimtarisë sonë, me risinë e auditimit të IT së, rrok zhvillimin e burimeve njerëzore të KLSH në nivelin e parametrave të kërkuar nga INTOSAI, në përputhje me sfidat integruese të vendit, si dhe përmirësimi i transparencës në marrëdhëniet me publikun, nëpërmjet një partneriteti të gjerë me median dhe me organizatat jo-fitimprurëse të interesuara për luftën kundër korrupsionit. Auditimi i IT-së i përket sfidave dinamike dhe sprovave efiçente, duke siguruar cilësinë më të lartë të auditimit elektronik për zgjidhjet përkatëse, në funksion të shërbimit të shpejtë, të zhdërvjellët e cilësor, duke respektuar ekonominë e kohës, sipas “Standardeve Ndërkombëtare të Institucioneve Supreme të Auditimit (ISSAI-t)”. Ndërkohë trinia me 1. Publikimet, që përfshin seritë e revistave shkencore, botime, KLSH në media, raporte monitorimi, buletinet e auditimeve, publikimin e gjetjeve të auditimit, raportet mbi buxhetin e shtetit, 2. Bashkëpunimet me institucione të tjerë, insitucione publike e shoqërinë civile, si dhe 3. Njoftimet, përbërë nga lidhje, jeta sociale, analiza, fjalime e përshëndetje, foto galeri, trajnime, konferenca shkencore, etj., si plotësim i duhur dhe harmonik i performancës institucionale, përbëjnë një vlerë të shtuar në rritje të korrektesës dhe forcës ligjore të shtetit demokratik. KLSH si, organi më i lartë i auditimit ekonomik dhe financiar shtetëror synon ndërkombëtarizimin institucional nëpërmjet shkëmbimit të eksperiencave të mira, në dobi të shërbestarisë qytetare. Veçojmë veprimtaritë promovuese të efikasitetit, përgjegjshmërisë, efektivitetetit, transparencës dhe përdorimin e burimeve publike me efikasitet dhe efektivitet për të mirën e qytetarëve, për përmirësimin e qeverisjes kombëtare e vendore dhe “standardbërës” për hierarkinë si kompetent të auditimit të jashtëm dhe për paketën e rregullave të auditimit të brendshëm kombëtar e vendor, sipas përvojës së përparuar evropiane e botërore dhe ligjeve të shtetit shqiptar. Pavarësia, integriteti, profesionalizmi, besueshmëria, përfshirja, bashkëpunimi dhe inovacioni e bëjnë sektorin tonë delikat pjesë aktive dhe dinamike të skuadrës, sipas ndarjes së detyrave funksionale në KLSH. Sfidat dhe zgjidhjet e përgjithshme Ne jemi të verbrit dhe Auditimi IT është elefanti ynë. Meqë askush nuk e ka pasur vizionin për të parë të gjithë kafshën, gjithkush kanë rrëmbyer një copë nga pjesa apo nga një pjesë tjetër dhe “janë rrethuar nga mosdija e plotë” për pjesën tjetër. Sigurisht që nuk marrim një elefant duke shtuar pjesët e tij. Një elefant është më shumë se kaq. Megjithatë, për ta kuptuar të gjithë ne gjithashtu duhet të kuptojmë pjesët . Piketimi i autitimit të IT në KLSH  Ndarja e njohurive dhe eksperiencës, sidomos përvetësimi i traditës nga institucionet homologe të vendeve të përparuara është shumë e dobishme për të vendosur piketat e auditimit të IT-së dhe për ta shtruar rrugën tonë qartë e saktë, në përputhje me nevojat që kemi, në përshtatje me standardet, duke qenë më të shkathët e reaktivë në specifikat e veçoritë e punës sonë. Për përmirësimin e mëtejshëm të gjendjes në auditimin elektronik të administratës publike, e quajmë si zgjidhje frymëzuese komunikimin e suksesshëm me palët e interesit, pa kompromentuar pavarësinë e SAI -t (Institucioni Suprem i Auditimit), në interes të auditimit të jashtëm të qeverisë. Struktura kombëtare institucionale e SAI-t në Shqipëri realizohet nga KLSH, anëtare e INTOSAI-t, qysh nga viti 1984, sigurisht dhe si anëtare e EUROSAI-t (Institucionet Supreme Evropiane). Duke marrë parasysh sfidat që lidhen me auditimin e IT-së (të tilla si integrimi i tyre në auditimin e performancës, arritja e inovacionit të të dhënave, analiza e riskut, qasja në mësimdhënie dhe zhvillimi i bazës së njohurive të SAI-ve), EUROSAI, si një nga shtatë grupet rajonalë të organizatës botërore të linjës (INTOSAI-t), është autoriteti më i lartë auditues i kontinentit, ku përfshihet dhe Shqipëria,jep për KLSH porosi e udhëzime të vlefshme në përmirësimin e strategjisë audituese të KLSH në sektorin e teknologjisë së informacionit. Ndër rekomandimet kryesore të linjës në KLSH, veçojmë: – Ndarjen dhe ndjekjen e praktikave të mira të auditimit të IT-së dhe të performancës; – Identifikimin e të gjitha pengesave që zvogëlojnë mundësinë e kryerjes së auditimeve të IT-së; – Përfshirjen e auditimit të IT-së në Strategjinë e SAI-t; – Mbajtjen e një përshkrimi të përditësuar të fushës së IT-së të të gjithë të audituarve dhe të bazës së të dhënave të portofolit të ndërtimit të të gjitha projekteve të rëndësishme të qeverisjes elektronike (e-Government); dhe – Sigurimin e programeve të trajnimit në stafin e auditimit të IT-së. Kështu ne përpunojmë, paraqesim dhe përditësojmë një kornizë të qëndrueshme tekniko-ligjore, që aplikimi i standardeve të çojë në një përmbajtje cilësore në fushën e auditimit elektronik të performancës, sipas motos “Experienta Mutua Omnibus Prodest” (Nga eksperienca e përbashkët, përfitojnë të gjithë).

Bashkëpunimi mes SAI-ve të Ukrainës dhe Shqipërisë Bazuar në moton e INTOSAI-t “Experentia mutua Omnibus prodest (Nga eksperienca e përbashkët fitojnë të gjithë)” dhe në Nenin 15 “Shkëmbimi  “ndërkombëtar i eksperiencave” të Deklaratës së Limës, ISSAI 1, pas kontakteve dhe komunikimeve mes të dyja institucioneve supreme të auditimit, Kontrollit të Lartë të Shtetit dhe Dhomës së Llogarive të Ukrainës gjatë muajve; prill-maj 2018,  Kontrolli i Lartë i Shtetit do të nënshkruajë më 15 qershor 2018 në Kiev marrëveshjen e bashkëpunimit me institucionin më të lartë të auditivit (SAI-n) të këtij vendi evropian. Raportet shpirtërore Shqipëri-Ukrainë Kjo marrëveshje ka dhe një dimension krejt të veçantë historik, pasi me mijëra shqiptarë të shkëputur nga Atdheu, të shpërngulur nga Korça dhe Pogradeci 500 vjet më parë, si pasojë e sundimit otoman, nisën një rrugëtim të gjatë 2-shekullor, duke kaluar nëpër Maqedoni, Bullgari e Rumani, derisa  në shek XVIII u vendosën në katër fshatra në jug të Ukrainës: Karakurt, Devneskoje, Gjeorgjevka, dhe Gamovra, ku jetojnë edhe sot. Sot rreth 5000 banorë të këtyre fshatrave e identifikojnë veten si shqiptarë. Gjuha që flitet sot në to është një përzierje e shqipes me gjuhën e vendit, ndërsa zakonet, folklori dhe veshjet janë ato të trashëguara nga stërgjyshërit e tyre. Drejtuesi i SAI-t ukrainas Presidenti i Dhomës së Llogarive të Ukrainës, Z. Valeriy Patskan përfaqëson një nga ideatorët dhe themeluesit e partisë UDAR, në qendër të frymës opozitare dhe demokratike në Ukrainë, si dhe bashkëpunëtor i ngushtë i liderit të opozitës demokratike të vendit, Vitali Klitschko, sot Kryetar i Bashkisë së Kievit dhe drejtues i lëvizjes politike më me influencë në Ukrainë, “Blloku Petro Poroshenko”. Z. Patskan luajti një rol aktiv në manifestimet dhe revoltën popullore të vitit 2014, që sollën një qeveri demokratike me orientim pro-perëndimor në Ukrainë. Partia UDAR fitoi terren politik dhe përkrahje të gjerë popullore, duke kërkuar vendosjen në qendër të qeverisjes së vendit të interesave të ukrainasve të zakonshëm, si dhe një fushatë të pamëshirshme kundër korrupsionit, indiferencës së autoriteteve, mungesës së qeverisjes lokale, pabarazisë dhe varfërisë. Programi i saj parashikonte luftën ndaj korrupsionit në Ukrainë, duke bërë më shumë transparencë në qeverisjen publike dhe duke krijuar një agjenci të pavarur kundër korrupsionit. Partia u shpreh në favor të Marrëveshjes së Asociimit midis Ukrainës dhe Bashkimit Evropian. Në nivel të politikave sociale, UDAR planifikoi  kapërcimin e pabarazisë sociale me braktisjen e idesë dhe qasjes së “punës së lirë”. Në arsim, synoi ta sjellë arsimin në Ukrainë në standardet evropiane nëpërmjet zhvillimit të testimit të jashtëm dhe monitorimit të cilësisë së arsimit”. Programi i saj synoi kthimin në një arsim të mesëm të detyrueshëm 12-vjeçar, me trajnime të specializuara në dy vitet e fundit dhe tre cikle të të nxënit në arsimin e lartë – diplomë Bachelor, diplomë masteri dhe studime pas-universitare. Partia u shpreh për garantimin e autonomisë se institucioneve arsimore përmes legjislacionit. Ajo gjithashtu synoi të zvogëlojë numrin e agjencive shtetërore, me qëllim “minimizimin e ndërveprimit të qytetarit me më shumë se një zyrtar për shërbimet ndaj tij”. UDAR programoi zvogëlimin e numrit të taksave nga 23 në 7 dhe në përgjithësi thjeshtimin e sistemit të taksave. Partia fitoi zemrat e qytetarëve të thjeshtë, duke kërkuar shfuqizimin e privilegjeve të Kryetarit të Rada Verkhovna (Parlamentit të Ukrainës) dhe të ish-Presidentëve të vendit, si dhe uljen e përfitimeve të parlamentarëve aktualë. Partia ka premtuar të “ristartojë” sistemin gjyqësor dhe të përforcojë kontrollin e publikut mbi zgjedhjet, duke u shprehur në favor të nismave ligjore të qytetarëve, pas mbledhjes së 150,000 nënshkrimeve. Ajo gjithashtu dëshiron të prezantojë në Ukrainë një ligj për rastet kur duhet mbajtur përgjegjës Presidenti i Ukrainës (Impeachment Law). Më 15 mars 2018, Parlamenti i Ukrainës zgjodhi z. Valeriy Patskan si President të Dhomës se Llogarive, institucionit suprem të auditimit(SAI-t) në vend. Z. Patskan është një reformator, Ai synon ta shndërrojë Dhomën e Llogarive në një SAI evropian modern, duke rritur nivelin e përgjegjshmërisë dhe llogaridhënies publike në vend, në respekt dhe plotësim të pritshmërive të qytetarëve ukrainas. Kërkon marrjen e eksperiencave më të mira në auditim nga SAI-t simotra të kontinentit. Dhoma e Llogarive e Ukrainës u krijua më 11 korrik 1996 me Ligjin “Për Dhomën e Kontabilitetit të Parlamentit të Ukrainës”. Në vitin 1998, Dhoma u anëtarësua në Organizatën Ndërkombëtare të Institucioneve të Auditimit Suprem (INTOSAI) dhe në vitin 1999 u pranua në Organizatën Evropiane të SAI-ve, EUROSAI. Ajo bashkëpunon në mënyrë aktive me shumë SAI-evropiane, si me Zyren Kombëtare të Auditimit të Polonisë (NIK), me SAI-t e Republikës së Bullgarisë, Republikës së Moldavisë, Republikës së Lituanisë, Republikës Sllovake, të Hungarisë, etj. Dhoma e Llogarive e Ukrainës është aktive edhe në disa Komitete dhe Grupe Pune të INTOSAI-t dhe EUROSAI-t, sidomos në Grupin e Punës së EUROSAI-t  “Për Auditimin e fondeve të alokuara për katastrofat natyrore”, të cilin e kryeson. Dhoma e Llogarive të Ukraines synon të profilizohet si një institucion i besueshëm tek qytetari ukrainas, duke i ofruar opinionit publik, shoqërisë dhe autoriteteve shtetërore informacion të vërtetë mbi menaxhimin e fondeve të Buxhetit të Shtetit. Kur në fund të marsit 2018, u njohëm me Presidentin Patskan në Takimin e IV-t vjetor të Grupit të Punës së EUROSAI-t  “Për Auditimin e fondeve të alokuara për katastrofat natyrore” në kryeqytetin e Moldavisë, Kishinjau, ai, i informuar nga kolegët polakë,veçanërisht nga Zv.Presidenti i NIK-ut polak,Vojciech Kutyla shprehu dëshirën të dinte më shumë për projektet tona të përbashkëta me SAI-t simotra dhe me Delegacionin e Bashkimit Evropian. Në bazë të motos së EUROSAI-t “Experentia mutua Omnibus prodest (nga eksperienca e përbashkët fitojnë të gjithë”, ne ishim gati të ndanim me SAI-n ukrainas qasjen tonë në projektet për modernizimin e KLSH-së. Nga ana tjetër, eksperienca  e Dhomës së Llogarive të këtij vendi në auditimet e zhvilluara për parandalimin e përmbytjeve dhe katastrofave natyrore, sidomos në rekomandimet që SAI-t duhet të japin pranë qeverive respektive për përgatitjen e strategjive dhe planeve të punës efektive dhe eficiente për shmangien e përmbytjeve, është me shumë vlerë. Si SAI ramë dakord të institucionalizojmë shkëmbimin e eksperiencave(çka ka qenë një nga objektivat e mija permanente në drejtimin e KLSH në vitet 2012-2018),  në formën e një marrëveshje bashkëpunimi, e cila do të nënshkruhet këto ditë në Kiev. Drejt Ukrainës Udhëtojmë drejt Ukrainës, në respekt të zhvillimeve të saj demokratike, të qasjes dukshëm pro integrimit në Bashkimin Evropian që ky vend i madh europian ka marrë, si dhe  të personalitetit, ideve dhe punës reformatore të Presidentit të SAI-t ukrainas, z. Valeriy Patskan. xx Marrëveshja me SAI-n e Ukrainës është e 17-a marrëveshje me SAI-t evropiane simotra që KLSH nënshkruan gjatë viteve 2012-2018. Kemi zgjedhur qasjen e partneritetit të hapur dhe bashkëpunimit konkret e reciprok me institucionet e zhvilluara të auditimit suprem evropian, ndër të cilat veçoj realizimin e marrëveshjeve të bashkëpunimit me NIK-un polak, me SAI-n e Kroacisë dhe me Gjykatën e Auditimit të Austrisë, etj.,  duke i shërbyer institucionit të rrisë kapacitetet dhe dijet e audituesve, si dhe të masë rezultatet e punës së tij, nëpërmjet procesit të “peer review (rishikim mes kolegëve)”.

Kujdesi shëndetësor është një faktor i rëndësishëm i zhvillimit të vendit. Një popullatë e shëndetshme, është parakushti i një shoqërie që funksionon e zhvillohet në mënyrë harmonike. Por prej vitesh perceptimi i qytetarëve shqiptarë është që cilësia e shërbimeve shëndetësore është e ulët. Kjo ndjesi e përgjithshme ka ndikuar në pakënaqësinë e tyre ndaj këtyre shërbimeve, të ofruara kryesisht nga institucionet shëndetësore publike. Shëndetësia shqiptare ka pasur dhe ka një numër jo të vogël sfidash, të cilat prekin drejtpërdrejt standardin dhe nivelin e produkteve që ajo ofron për pacientët. Procedurat e zgjatura dhe me shumë hallka në sistemin e referimit për pacientët, pakënaqësia e pacientëve për cilësinë e dobët të shërbimeve shëndetësore, financimi i ulët i sistemit shëndetësor, rritja e kostove të shërbimeve në mungesë të protokolleve të miratuara, etj., përbëjnë problemet kryesore dhe tregojnë performancën e ulët të sistemit shëndetësor. KLSH në përfundim të auditimit të performancës mbi kostimin e shërbimeve spitalore, në raportin përfundimtar të auditimit të miratuar me Vendimin e Nr. 204 datë 29/12/2017, të Kryetarit të Kontrollit të Lartë të Shtetit, ka evidentuar parregullsi dhe problematika të ndryshme në sistemin e ofrimit të kujdesit shëndetësor. Në mënyrë të përmbledhur ato kanë qenë pjesë e konstatimeve dhe rekomandimeve për Ministrin e Shëndetësisë e Mbrojtjes Sociale, Fondin e Sigurimit te Kujdesit Shëndetësor dhe spitalet universitare dhe rajonale ne vend duke evidentuar probleme, mes te cilave, domosdoshmërinë mbi; a. Hartimin dhe miratimin e Protokolleve Klinike, sipas praktikave më të mira. b. Implementimin e modelit DRG. c. Rritjen e autonomisë së spitaleve d. Rritjen e transparencës së shpenzimeve. e. Optimizimin e përdorimit të burimeve te ndryshme. f. Zhvillimin dhe shtrirjen e projektite-healthmbi shëndetësinë elektronike. g. Zvogëlimin e procedurave të panevojshme dhe të shumëfishta për përfitimin e kujdesit shëndetësor etj. Gjatë këtij auditimi nga departamenti i performancës se KLSH janë adresuar përgjegjësitë dhe rekomandime të ndryshme të cilat, të vlerësuar drejt, potencialisht mund të sjellin përmirësime në të ardhmen nga institucionet e kujdesit shëndetësor.Sistemi aktual shëndetësor përdor protokolle dhe udhërrëfyes klinikë, mbi bazën e klasifikimit ICD9-CM, një standard i kufizuar deri ne 300 sëmundje. Shumica e vendeve të tjera e përdorin në mënyrë standarde klasifikimin ICD-10. Megjithëse Ministria e Shëndetësisë ka hartuar disa protokolle dhe udhërrëfyes klinikë, ato kanë nevojë të rinovohen, pasi kanë një kohë të gjatë që janë hartuar dhe nuk i përgjigjen zhvillimeve të fundit të shëndetësisë. Vlen të theksohet, për shembull, se në QSUT vetëm një shërbim përdor protokolle të miratuar nga MSHMS sipas praktikave të mira, duke u bazuar në klasifikim më të fundit ICD-10.Ekzistenca e protokolleve dhe udhëzuesve klinikë të miratuar nga Ministria e Shëndetësisë do të ketë për pasojë zvogëlimin e keqpërdorimit dhe abuzimit të barnave dhe materialeve mjekësore, si dhe në evidentimin e përgjegjësive të stafit mjekësor për trajtimin e pacientëve.Sa i përket financimit të shërbimit shëndetësor përfshijnë përdorimin e sistemit DRG – (Diagnosis Related Grouping – Grupimit në bazë të Diagnozës) për përcaktimin e kostove të shërbimeve spitalore. Kostimi i shërbimit shëndetësor në rrjetin tonë spitalor publik, evidenton këto nevoja primare: 1.Ministria e Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale në bashkëpunim me FSDKSH, QKCSA-ISH dhe QSUT kërkohet të hartojë/rinovojë Protokollet dhe udhëzuesit klinikë për institucionet shëndetësore. 2.Financimi i shërbimeve spitalore duhet të bëhet mbi bazën e përcaktimit të kostove sipas modelit DRG, klasifikimit më të fundit ndërkombëtar ICD-10 të sëmundjeve dhe protokolleve/udhëzuesve klinikë të miratuar nga Ministria e Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale. 3.Institucionet shëndetësore duhet të garantojnë cilësinë e shërbimeve shëndetësore sipas standardeve te miratuara nga Ministria e Shëndetësisë nëpërmjet procesit te akreditimit. 4.FSDKSH duhet të aplikojë procedurën e prokurimeve publike për përfituesit e institucioneve shëndetësore jo publik për paketat shëndetësore që ajo financon. 5.Institucionet publike përgjegjëse për kontrollin e paketave shëndetësore duhet të realizojnë vlerësimin cilësor të tyre sipas parametrave klinik të përcaktuara në protokollet klinike. 6.Përcaktimi i marzhit të fitimit për paketat shëndetësore nga Këshilli Teknik i FSDKSH të bëhet sipas përcaktimeve ligjore në fuqi. 7.Rritja e shkallës së autonomisë për spitalet dhe ndryshimi i formës së menaxhimit të tyre për t’ju përshtatur ndryshimeve të parashikuara në ligjin e sigurimeve të kujdesit shëndetësor dhe zhvillimeve të shëndetësisë. 8. Sistemet informatike pjesë e shëndetësisë elektronike përveç avantazheve në aspektin klinik, të ndikojnë në rritjen e transparencës, zvogëlimin e korrupsionit, zvogëlimin e barrës administrative, zvogëlimin e kostove shtesë dhe rritjen e cilësisë së shërbimeve të kujdesit shëndetësor. 9.FSDKSH duhet të planifikojë një sistem informatik të unifikuar për vlerësimin e kostove spitalore për të reflektuar zhvillimet e fundit të shëndetësisë dhe mundësinë e suportimit të Protokolleve Klinike sipas klasifikimit ICD-10 dhe modelit DRG. 10.Sistemet informatike produkte të FSDKSH, Ministrisë së Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Socialedhe Institucioneve Shëndetësore duhet të jenë të unifikuar në gjenerimin e raportevesipas formatit të kërkuar të regjistrit elektronik dhe kërkesave të blerësit unik të shërbimeve FSDKSH. Këto konkluzione, fryt i një analize të kujdesshme dhe të thelluar, të grupit të auditimit të departamentit të performancës së KLSH, shpien në disa konkluzione të rëndësishme. Ndër më kryesoret përmendim: Sistemi aktual i vlerësimit të kostove për shërbimet spitalore është një vlerësim që mbart shpenzime të tepërta dhe nuk reflekton kostot e vërteta, duke orientuar kërkesat e institucioneve shëndetësore spitalore drejt vlerësimit të shpenzimeve dhe jo sipas kostove të tyre. Mungesa e specialiteteve pranë shërbimeve në spitalet rajonale dhe bashkiake, si dhe mungesa e performancës së shërbimit parësor ka krijuar rritjen e kostove dhe përqendrimin e pacienteve në qendrën më të madhe universitare QSUT. Implementimi i paketave shëndetësore përbën një nismë të mirë për miratimin e protokolleve për këto paketa, por mënyra e vlerësimit financiar të tyre bie ndesh me ligjin e prokurimeve publike, duke rritur kostot e këtyre shërbimeve shëndetësore. Ministria e Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale së bashku me Fondin edhe QSUT duhet të angazhohen në hartimin dhe implementimin e protokolleve klinike për të gjitha shërbimet spitalore duke pasur si orientim modelin DRG dhe klasifikimin më të fundit ndërkombëtar të sëmundjeve ICD-10. Riorganizimi i hartës së spitaleve mbi bazën e treguesve të performancës së shërbimit spitalor përbën një kusht të nevojshëm dhe të domosdoshëm për uljen e kostove të tepërta për sistemin shëndetësor. Premisat e krijimit të një tregu shëndetësor do të çonte në ekuilibrin e kërkesë-ofertës duke rritur eficiencën, cilësinë e shërbimeve nga ofruesit e kujdesit shëndetësor për pacientë. Alfred Leskaj Auditues në departamentin e performancës