Lajme KLSH    

Sofokli Çakalli Reforma e bujshme e “fisnore” territoriale mund të quhet de jure dhe de fakto e dështuar në disa prej objektivave kryesore që ajo kishte. De jure sipas KLSH-së dhe de fakto sipas çdo shqiptari që vërdalliset nga zyra në zyrë, kjo reformë ka pasur efekt negativ në shkurtimin e shpenzimeve të personelit, kontrollin e abuzimeve me tenderët dhe delegimin e kompetencave në zyrat qendrore. Për shembull, shpenzimet për personelin u rritën me 14.6 miliardë lekë më shumë se dyfishi i vitit 2010. Por kjo nuk më shqetëson aq shumë se sa dështimi për të ndryshuar kulturën e kryedrejtuesit lokal. Transformimi që u ka bërë reforma kryetarëve të bashkive nga derrkucë korrupsioni në hipopotamë lekë-ngrënës me pamje të rrumbullakët është prova lakuriqe e kësaj palo-kulture. Duke hequr qafe skllavopronarët e komunave, reforma territoriale krijoi parajsën e korrupsionit dhe abuzimit për pashallarët e bashkive. Edhe pse me keqardhje, më duhet t’i jap hipopotamit një konotacion negativ duke e krahasuar me Pashallarët e Bashkive vetëm për shkak të një historie tragji-komike që reflekton me satirë realitetin shqiptar. Kryebashkiakët, të lënë në hije nga mega-korupsioni i qeverisë qendrore, shkaktojnë dëme ekonomike dhe sociale të pa riparueshme për qytetet e vendit, por mëkatet e tyre harrohen e relativizohen nga mediat kombëtare. Ndërsa mediat lokale, janë të pafuqishme në më të mirën e rastit dhe të kapura në më të keqen për të denoncuar shkeljet që bërtasin e që çdo qytetar i vogël e i madh i di e i dëgjon përditë. Historia tragji-komike nis në fillim të viteve 1980, kur famëkeqi Eskobar vendosi të hapte një park zoologjik në vilën e tij midis Medellin dhe Bogotas. Midis qindra kafshëve të transportuara kontrabandë nga e gjithë bota, vendosi të sillte edhe 4 hipopotamë nga Afrika, tre meshkuj dhe një femër. Kopshti Zoologjik ishte i hapur dhe falas për të gjithë. Kur perandorisë së drogës i erdhi fundi në fillim të viteve 90’, vila bashkë me parkun u konfiskuan nga qeveria kolumbiane. Të gjitha kafshët u shpërndanë nëpër kopshtet zoologjike të vendit, përveç hipopotamëve. Mungesa e logjistikës, personelit të trajnuar dhe pamundësia e krijimit të kushteve jetësore për hipopotamët, bënë që Ministria e Mjedisit mos t’i lëvizte ata deri në një moment të dytë. Por pas vitesh të tëra neglizhimi, hipopotamët u kthyen në problem për të gjithë zonën dhe jo vetëm. Të lënë të vetëm në park me luksin e një liqeni të cekët ekskluziv për ta, hipopotamët po jetonin në parajsën e tyre utopike. Nga 4 që ishin në fillim, në vitin 2000 u bënë më shumë se 50. Një parajsë e vërtetë për këto kafshë që gjenetikisht janë “mësuar” me thatësirë, me kursimin e ujit dhe me kujdesin e peshës trupore. Por luksi i shtuar nga kushtet ideale po rrezikon gjithçka përreth tyre. Qeveria Kolumbiane madje ka dërguar dhe ushtrinë për të kontrolluar hipopotamët, por përsëri pa pasur sukses. Tashmë kolumbianët, pas afro 40 vitesh nga ardhja e 4 hipopotamëve, kërkojnë ndihmë ndërkombëtare për zgjidhjen e situatës. Po ne kujt t’i kërkojmë ndihmë për hipopotamët e bashkive tona? Hipot e bashkive të Shqipërisë, të etur nga thatësira e skamjes dhe varfërisë që ka pllakosur Shqipërinë, si të pangrënë turren në lumin jeshil të taksave tona. Fryhen shumë si arrogantë, riprodhohen duke pjellë hipo junior dhe ironikisht fryhen akoma më shumë edhe fizikisht. Me sa duket, uria e korrupsionit dhe moscivilizimi është në trajtë të drejtë me urinë ushqimore dhe moskujdesjen për shëndetin. Ose dembelizmi është në trajtë të zhdrejtë me aftësinë. Kjo kulturë hipopotami po shkatërron edhe mjedisin përreth, duke transformuar drejtorët lokalë dhe administratën lokale në derrkucë herë të vegjël e herë të ekzagjeruar që duan t’i ngjajnë sa më shumë hipos së bashkisë. Sipas KLSH-së, vetëm në vitet 2015-2016 janë më shumë se 700 milionë dollarë abuzimet e bëra nga bashkitë e formuara nga reforma territoriale. Pastrimin e hipopotamëve dhe zhdukjen e drejtorucëve duhet ta shoqërojë promovimi i individëve të përgjegjshëm moralisht dhe profesionalisht. Prandaj, për zgjedhjet e ardhshme lokale kryetarët e partive kanë një rast tjetër historik për nxitjen e spastrimit të palo-kulturës prej hipopotami dhe dhënien e shpresës se kultura e përgjegjësisë po fillon.

Prof. Dr. Arben Malaj, Instituti për Politika Publike dhe Qeverisje të Mirë Kjo që ndodh në vendin tonë tregon se ne kemi probleme të mprehta me “ndërtesat ilegale” në kulturën tonë të komunikimit publik. Kolegun Lame e vlerësoj edhe për kujdesin e tij për sende/objektet që i përkasin momenteve të rëndësishme të historisë sonë. Kjo edhe sepse shpesh i ndihmon studiuesit të njohin dhe përmirësojnë sidomos kulturën institucionale të vendit të tyre. Kolegu Lame nuk duhet të nxitojë për të “hedhur benzinë” në zjarrin e debateve publike të qeverisë me Presidentin. Në rastin Lame edhe pse: Lame – është pjesë e administratës publike dhe detyrohet ta njohë dhe zbatojë kodin etik të administratës. Raporti mandat publik vs sovranitet në shkencën e ekonomisë është trade-off. Vetëm deputetët e zgjedhur me votë kanë mandat të deleguar për të përfaqësuar votuesit, nuk kanë kufizime për shkak të mandatit të deputetëve, por edhe ata të kenë një kod të etikës dhe komunikimi, për të përmbushur mandatin e tyre në mënyrën më të mirë ligjore dhe etike. Lame – është drejtor i një agjencie publike zbatuese, e cila nuk është politikë-bërëse dhe për këtë arsye nuk propozon ligje, ndaj ai nuk duhet të përfshihet në debate publike edhe për ligje që mbulojnë fushën e tij, Ai mund të kërkojë seancë dëgjimi në komisionet parlamentare dhe me sqarimet e tij në detaje mund të lehtësojë miratimin e ligjit por jo të përfshihet në debate publike. Agjencia që drejton Lame nuk ka atribute kushtetuese për të propozuar, për pasojë nuk mund të nxitë debat publik ndër-institucional për ecurinë e miratimit të ligjit. Ndërtesat publike të legalizuara kanë më pak rrezik për abuzime ligjore se këto debate ndër institucionale. Problemi i ndërtimeve të paligjshme në vendin tonë është më shumë një fenomen masiv dhe më me kosto të rënda sociale. Inventarizimi, legalizmi dhe regjistrimi i ndërtesave publike filloi në mesin e viteve 2000, me ndërtesat publike të bashkive. Arkivat janë kujtesa jonë historike. Procesi i legalizimit nuk ka filluar dhe as do të përfundojë me kolegun e Lame, por Lame po bën një punë të admirueshme për eliminimin e vonesave dhe pengesave. E drejta për të legalizuar çdo shtëpi të çdo qytetari dhe sipas rregullave të qarta ligjore është një vendim politik i marrë në vitin 2000, në të cilin ka pasur një debat të vështirë social, profesional dhe për kostot buxhetore në grupin parlamentar te PS. Kishim dy mundësi: (i) urbanizim para legalizimit – kjo (a) lehtësonte kostot financiare por prodhonte kosto të rënda sociale për familjet që shtëpitë e tyre që do të prisheshin; (b) krijonte një rrezik më të lartë për abuzimit dhe korrupsionit në identifikimin e shtëpive që duhet të prishen për të lehtësuar urbanizmin; (c) Risku është më i madh i opsionit që ne miratuam legalizim pastaj urbanizim ishte incentiva/nxitja e rritjes së numrit të ndërtesave pa leje siç ndodhi realisht më vonë dhe (ii) legalizim dhe pastaj urbanizim – ky opsion: krijonte barrë të rëndë financiare. Për të zbutur tensionet dhe kostot sociale, PS i dha prioritet kohezionit dhe solidaritetit social prandaj që në atë kohë u mbështet legalizimi përpara urbanizimit. Këtë opsion jo vetëm që nuk e kundërshtoi PD , por e mbështeti çdo forcë politike majtas dhe djathtas. Prandaj banorët e “Astrit”, kanë të drejtën ligjore, morale dhe të drejtën sociale për të kërkuar kompensime financiare dhe trajtim dinjitoz. Çdo qëndrim tjetër i Bashkisë apo Qeverisë është jo ligjor, jo njerëzor dhe me pasoja të rënda afatgjata social-psikologjike e financiare tek këto familje dhe sidomos tek fëmijët e tyre. Versioni i përzgjedhur, legalizim përpara urbanizimit krijon kosto të rënda financiare. Për zbutjen e kostove mbi taksapaguesit shqiptarë të këtyre projekteve, kërkohet që bazuar në analiza thellësisht profesionale kosto-përfitim të përzgjidhen dhe mbështeten nga qeveria projektet imediate dhe ato afatmesme. “Ndërtimet pa leje” në komunikim publik duhet t’i ndalojnë Kodet e etikës për drejtorët dhe punonjësit e administratës publike. Kodet etike të Kryeministrisë, Presidencës, Kuvendit, Gjykata Kushtetuese, KLSH, Bankës së Shqipërisë dhe çdo institucioni tjetër kushtetues. Shqiptarët janë më të kërcënuar nga “ndërtimet pa leje” në komunikimin me publikun, bashkëpunimin dhe ngërçet institucionale se sa nga ndërtesat fizike publike apo ato pa leje të qytetarëve të cilët meritojnë një trajtim me të mirë njerëzor dhe trajtim të duhur ligjor dhe financiar.

Gjatë takimit të organizuar ditën e djeshme nga Dhoma Amerikane e Tregtisë dhe Drejtorisë së Doganave, aktiviteti u fokusua në çështje si çmimet e referencës dhe procedurat doganore, problematika të zbatimit të procedurave doganore, procedurat e ankimimit të vendimeve pranë autoriteteve doganore. Alketa Uruçi, kreu i Komitetit të Taksave dhe Doganave, delegoi shqetësimet e bizneseve. Sipas saj, problematika qëndron tek aplikimi i çmimeve të referencës. “Ka tendencë për përmirësim nga ana e autoriteteve, por mbetet problem”- theksoi znj. Uruçi. Më pas, znj. Uruçi renditi të gjithë shqetësimet që bizneset kanë nga marrëdhënia me autoritetet doganore: Implementimi i gabuar i sistemit doganor. Ka ende inspektorë që i anashkalojnë të gjithë procedurat dhe shkojnë direkt te çmimet referencë.   Për shkak të kontrolleve të KLSH, anëtarët kanë pasur pretendimeve për rivlerësime, duke qenë se konstatuan shkelje. Kjo shkakton kosto burokratike dhe njerëzore për rivlerësime të tjera. Pra vlerësimet që bëjnë agjentët në momentin e zhdoganimit. Barrën e provës Dogana ia kalon biznesit për t’i thënë për rivlerësime për pretendimin e KLSH. Dogana duhet të ketë dosje pse ka pranuar një mall doganor me x zhdoganim, s’duhet t’ia kalojë biznesit këtë gjë.   Procedurat doganore. Trajtimi i skontove apo rritjes së vlerës pas zhdoganimit. Dogana të ketë udhëzues të qartë për këtë gjë. S’duhet t’i mbetet si zgjidhje individuale e inspektorëve. Shfaq problematikë edhe më pas për TVSH për atë mall.   Rivlerësimi i deklaratës për një gabim. Mungon procedura e unifikuar. Çfarë justifikohet dhe kur është detyrim të bëhet rivlerësimi. Duhet të jetë si deklarata për herë të parë. Por duhet të jetë e qartë.   Origjina e mallrave e deklaruar në mënyrë të gabuar. Penalitetet që duhen paguar janë problem, nuk duhet t’i paguajë bizneset, e ka lëshuar gabim një autoritet tjetër.   Ankimimi i vendimeve ligjore: Dogana s’ka drejtori apelimi doganor. Ka mangësi në shqyrtimin e dokumentacionit. Këtë çështje duhet ta zgjidhë qeveria, por Dogana duhet ta kërkojë.   Regjimi i përkohshëm: s’ka dispozita ligjore cili është rasti i justifikuar për këtë kërkesë.   Deklarimi i rentës minerare ende ka problematika në kohë dhe procedurë. E pranishme në takim, drejtoresha e Doganave znj. Belinda Ikonomi, pasi bëri një përmbledhje të vitit të shkoi, theksoi edhe synimet e këtij viti nga ky institucion. “Prioritet i qeverisë shqiptare është krijimi i një klime të favorshme për biznesin, të cilin e konsideron motor të zhvillimit ekonomik të vendit dhe padyshim, roli i doganës shqiptare është mjaft i rëndësishëm dhe kyç në këtë klimë. Çfarë kemi bërë ne si administratë vitin që shkoi dhe cilat janë sfidat që kemi përpara? Një ndër objektivat tanë më të rëndësishëm është përmirësimi i shërbimit për qytetarët dhe biznesin. Në këtë aspekt, kemi punuar intensivisht në drejtim të shërbimeve të shpejta për të gjitha autorizimet që administrata doganore ofron në përputhje me ligjin. Kemi ngritur pranë Drejtorisë së Përgjithshme të Doganave dhe nëpër Degët Doganore Pikat Informuese për Qytetarët/Bizneset (Info Point). Në kuadër të derregullimit, objektivi ynë gjatë këtij viti është në përfshirjen e pjesës më të madhe të autorizimeve në Platformën E-Albania, duke ndryshuar tërësisht rikonceptimin e ndërveprimit aktual për shërbimet, ku elementi kryesor është jo vetëm aplikimi online nga ana e subjektit, por dhe vendimmarrja totalisht në mënyrë elektronike nga administrata doganore, pra që dhe autorizimi i Drejtorisë së Përgjithshme të Doganave apo Degëve Doganore të jetë i nënshtruar elektronikisht.”- tha znj. Ikonomi. Nga ana tjetër, drejtoresha e Doganave theksoi se sfidë mbetet implementimi i një Dogane pa letër, jo vetëm për shkresat ndërmjet strukturave tona, por ndërmjet Biznesit dhe doganës për procedura dhe vendime transparente dhe në një kohë sa më të shkurtër. Kreu i Doganave përmendi edhe ndryshimin e mënyrës së vlerësimit të deklaratave doganore nëpërmjet një sistemi qendror. “Ky sistem i aplikuar vitin që lamë pas ka ndikuar drejtpërsëdrejti në shkëputjen e kontakteve të doganierëve vlerësues me subjektet, duke shmangur familjarizimin e tyre, duke shmangur ndikimet në vlerësimin e praktikave, si dhe duke ndikuar në unifikimin e rivlerësimit për rastet kur refuzohet transaksioni. Gjithashtu një element shumë i rëndësishëm është pikërisht ndarja e vlerësimit dhe kryerja e tij vetëm pas ushtrimit të kontrollit të mallit, që aktualisht funksionon pranë Degëve Doganore, duke krijuar një ndarje të qartë të përgjegjësive lidhur me deklaratën doganore. Kjo qasje e re u shoqërua dhe me rikonceptimin e të gjithë procedurave të vlerësimit, ku një element kyç është procedura e ndjekur nga ana e doganierit vlerësues e cila është në çdo moment e gjurmueshme, një element mjaft i rëndësishëm për administratën doganore dhe Ju.”- tha znj. Ikonomi. Objektivi i Doganave gjatë këtij viti, sipas kreut të saj, është standardizimi i proceseve të vlerësimit më tej duke rritur cilësinë e analizës dhe argumenteve në vlerësim. Znj. Ikonomi përmendi edhe çështje të tjera që kanë shkaktuar shqetësim nga biznesit, si aplikimi i çmimeve referuese nga ana e administratës doganore. “Dua të ndaj me ju vetëm disa shifra që tregojnë qartë qasjen e qeverisë ndaj biznesit për frymën e bashkëpunimit, duke besuar te njëri-tjetri por pa dyshim duke ushtruar kompetencat dhe ngritur sistemet e kontrollit dhe monitorimit për të shmangur abuzimet e mundshme. Kështu, nëse në vitin 2013, përqindja e artikujve që rivlerësoheshin me çmime referuese nga administrata doganore ishte në masën 19.07 % e numrit total të artikujve, kjo shifër në vitin 2018 është reduktuar në 11.38 % e totalit të artikujve të zhdoganuar. Po të eliminojmë këtu artikujt që vlerësohen me bursë dhe zhdoganimet e makinave të përdorura, këto shifra janë nga 15.51% në vitin 2013 në vetëm 5.49 % të artikujve” – tha znj. Ikonomi./Monitor

Presidenti merr vendimin, por dekreti i Presidentit nuk është në cënim të kryeministrit Gazeta TELEGRAF Gazeta “Telegraf” boton intervistën me një nga kostitucionalistët më të shquar, për ngërçin kostitucional midis Kryeministrisë, Presidencës dhe Kuvendit, për kompetencat kushtetuese të këtyre institucioneve dhe kujt i shërben mungesa e Gjykatës Kushtetuese. Kostitucionalisti shpjegon se Presidenti ka të drejtë kushtetuese të emërojë ose jo kandidaturat e propozuara nga kryeministri për ministra, Kuvendi ka të drejtë të verifikojë kriteret që përcaktohen në ligj për kandidaturat e dekretuara nga Presidenti për institucionet kushtetuese, por Kuvendi nuk ka kompetenca kushtetuese të gjykojë aftësitë profesionale të këtyre kandidaturave. Gjithashtu, kostitucionalisti në intervistën për gazetën “Telegraf” pohon se është marrëzi që ministri t’i delegojë zëvendësit të vet komandimin e ministrisë për një kohë të gjatë. -A janë analoge, e drejta e Presidentit për të mos dekretuar propozimin e kryeministrit për ministër dhe mosvotimi nga parlamenti i kandidaturës të propozuar nga Presidenti për kreun e një institucioni Kushtetues, siç është rasti i KLSH-së apo të ndonjë anëtari të Gjykatës Kushtetuese dhe Gjykatës së Lartë etj? – Të flasësh për analogjinë këtu është një çikë e vështirë, pasi sipas Kushtetutës kemi të bëjmë me probleme të ndryshme. Por problemi është se të gjitha palët, që nga kryeministri, nga Presidenti dhe nga Kuvendi nuk merren vesh me njërin tjetrin. Këtu është e gjithë çështja, se po të merren vesh nuk krijojnë situata të tilla. Në fund të fundit, Kushtetuta i jep të drejtën Presidentit, pasi është Presidenti ai që e emëron ministrat me propozimin e kryeministrit. Nuk ma ha mendja që Kushtetuta shkruan gjëra formale dhe nuk ka mundësi të ketë nene në Kushtetutë për gjëra kot së koti. Në qoftë se Presidenti s’ka kompetencë, në qoftë se Presidenti nuk ka të drejtë që t’ia refuzojë kryeministrit rastet që ai i quan të pa përshtatshme, siç pretendon sot mazhoranca, atëherë nuk ka as edhe një kuptim kjo dispozitë kushtetuese. Nuk është një dispozitë formale. Edhe vetë Presidenti e ka shpjeguar që formale është, që qeveria bën betimin përpara Presidentit, betimin mund ta bëjë edhe para Kryetarit të Gjykatës së Lartë, siç e bën ai i Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Kjo është formale, që Presidenti nuk ka asnjë lloj kompetencë tjetër, përveçse të dëgjojë bërjen e betimit e të jetë i pranishëm edhe të dëgjojë betimin e tjetrit dhe të thotë që betimi u bë, në këtë kuptim, ndërsa kur vjen puna, për sa i përket emërimeve, Presidenti ka të drejtë që edhe të refuzojë, por gjithmonë, duke argumentuar pse-në. -Përse është e drejtë e kufizuar? – Kjo është një e drejtë e kufizuar, sepse ai që zgjedh ministrat, ai që punon me ministrat është kryeministri, edhe Presidenti nuk emëron dot asnjë ministër, pa e propozuar kryeministri. Pra, këtu kërkohet bashkëpunim; njëri propozon dhe tjetri emëron. – Tani cilat janë detyrat e Presidentit këtu? – Këtu është problemi, detyrat e Presidentit janë që ai të shikojë kriteret ligjore. Presidenti nuk mund ta refuzojë e të thotë se “mua ky ministër nuk më pëlqen ose të thotë që për mua ky është i paaftë”. Presidenti nuk ka të drejtë t’i hyjë problemeve të aftësisë e apo njërën e tjetrën. – Presidenti a duhet ta publikojë, ta argumentojë vendimin e refuzimit? – Patjetër që po, njëherë duhet të thotë arsyet, pse e refuzon dhe kur e refuzon, Presidenti duhet të shikojë kriteret ligjore. Cilat janë kriteret ligjore? Aty thuhet që ministrat duhet të plotësojnë kriteret që ka deputeti për t’u emëruar. Çfarë përmbajnë këto kritere? Duhet të ketë mbushur 18 vjeç, fjala vjen, duhet të jetë i përgjegjshëm nga ana mendore, duhet të mos ketë probleme dënimi, pra kërkohen ato gjëra që kërkohen për një deputet. Në qoftë se këto janë respektuar nga kryeministri, Presidenti nuk ka të drejtë ta refuzojë emërimin e emrit të propozuar prej tij. Në qoftë se kryeministri ka shkelur këto kritere, atëherë Presidenti thotë që, shiko këtu nuk ke respektuar kriteret, nuk mund të caktoj një 17 vjeçar, sepse i thotë, ligji nuk e lejon, por e kërkon kështu, nuk mund të caktoj një njëri që është i dënuar, që është i dënuar me vendim Gjykate, Ndërsa këtu këta spekulojnë edhe thonë që Presidenti nuk ka të drejtë të futet fare në këtë problem, mjafton që ai që i verifikon është kryeministri. Kryeministri është ai që i verifikon, kryeministri është ai që i shikon, kryeministri është ai që i heton dhe të gjitha gjërat e tjera, por Presidenti verifikon, nëse janë respektuar apo jo kriteret. E njëjta gjë është edhe me Kuvendin, kështu që është e ngjashme, është e njëjta gjë. Tani në fund të fundit këto mosmarrëveshje për Kryetarin e Komisionit të KLSH-ës, për funksionet e tjera, këto i gjykon Presidenti. Është ai që e dekreton, kur e dekreton do të thotë që Presidenti është ai që e emëron nuk është Kuvendi, ndërsa Kuvendi këtu bën kontrollin e shikon, nëse Presidenti i ka respektuar apo jo kriteret, mos ka shkelur ndonjë kriter, por nuk mund të hyjë Kuvendi këtu dhe të thotë, që ky është i aftë ose i paaftë, ky më pëlqen dhe ky s’më pëlqen. Këtu është spekulim dhe shpërdorim që bëhet nga Kuvendi, nga ata që komandojnë aty, që bëjnë gjëra të tilla dhe krijojnë situata të tilla, sepse Kuvendi i kthen propozimet e Presidentit për emërimin e kreut të institucioneve kushtetuese, se nuk i pëlqen, nuk iu pëlqen Presidenti, por jo personat që i propozon Presidenti. Ata mendojnë se ai që propozon Presidenti është personi që nuk iu vjen sipas oreksit atyre që komandojnë Kuvendin dhe ata kërkojnë e bëjnë presion Presidentit të caktojnë atë njëri që duan ata edhe jo atë njeri që plotëson kriteret. – Tani, mazhoranca në rastin e parë u shpreh se presidenti ka shkelur Kushtetutën deri sa nuk emëron në mënyrë verbale propozimin e kryeministrit për ministër. Nëse e marrim të mirëqenë, kushtetuese këtë që thotë mazhoranca, po parlamenti a nuk shkel këtë të drejtë kushtetuese deri sa nuk voton në mënyrë verbale dekretin e Presidentit, të drejtë që ia ka dhënë kushtetuta? – Tani, nëse ka shkelur apo nuk ka shkelur Presidenti Kushtetutën njëri apo tjetri, kjo nuk është një çështje që e zgjedh as kryeministri e as Kuvendi edhe as Presidenti, nuk e zgjidh as njëri e as tjetri. Atë e zgjidh organi që ka ngarkuar Kushtetuta dhe ky organ është Gjykata Kushtetuese. Në qoftë se ne jemi katandisur në këtë ditë të hallit, që këta e lënë vendin pa Gjykatë Kushtetuese që s’ka bërë vaki në asnjë vend, qoftë edhe në vendet më të humbura një gjë e tillë, kjo është çështje tjetër, atëherë fillojnë e llomotitin, pastaj edhe flasim; jo ke shkelur ti e jo e kam shkelur unë. Askush nuk ka të drejtë të akuzojë njërin tjetrin, por ka të drejtën të ndjekë rrugët procedurale. Edhe në qoftë se kryeministrit i mbushet mendja dhe arrin përfundimin se Presidenti nuk e ka respektuar Kushtetutën, sipas kryeministrit, Kryeministri nuk ka të drejtë ta zgjidhë vetë problemin e të thotë në publik, që ky e ka shkelur Kushtetutën, por ka të drejtë t’i drejtohet Gjykatës Kushtetuese, e cila do shprehet se kush e ka shkelur Kushtetutën: Presidenti, apo kryeministri. Pra, këtu ai është palë ndërgjygjëse, si i thonë, ndërsa do vejë në Kuvend, do vejë në Gjykatë Kushtetuese është palë, është një akuzë dhe si akuzë, ligji nuk i jep të drejtë ankuesit të zgjidhë problemin. Problemin e zgjidh arbitri dhe arbitri këtu është Gjykata Kushtetuese. Problemin nuk e zgjidh as Presidenti, Presidenti merr vendimin, por vendimi i presidentit nuk është në cenimin e kryeministrit. Thotë kryeministri që e ke të drejtë ti, apo nuk ke të drejtë ti. Kryeministri, në qoftë se mendon se është i padrejtë vendimi i Presidentit për të mos emëruar kandidaturën e propozuar nga ai për ministër, le t’i drejtohet në rrugë kushtetuese, në rrugë institucionale në Gjykatën Kushtetuese që ta zgjidhë problemin. Në qoftë se nuk ka Gjykatë Kushtetuese të rrinë rehat të kryejnë detyrën, sepse deri këtu e ka katandisur punën e këtij vendi. Po ashtu është edhe për Kuvendin, e njëjta gjë është edhe Kuvendi. Edhe Kuvendi nuk ka të drejtë t’i hyjë problemeve në thellësi të kompetencave të Presidentit. Kuvendi e shikon, nëse Presidenti i ka plotësuar kriteret apo jo. Ligji për KLSH-ën thotë të jetë jurist ose ekonomist, edhe nuk thotë të jetë jurist dhe që të ketë kaq vjet përvojë, por ligji kushtetues nuk i kërkon Kuvendit të hyjë, nëse kandidatura e propozuar nga Presidenti është jurist i zoti, apo nuk është i zoti. Nëse është i zoti apo nuk është i zoti atë e di Presidenti, që e ka zgjedhur dhe atij ia ka dhënë ligji një të drejtë të tillë, Kuvendi shikon vetëm kaq, kandidatura e propozuar nga Presidenti është jurist apo s’është jurist, sepse ligji e kërkon ose jurist ose ekonomist. Ta zëmë një nga këto dy profesionet i plotëson. Është ekonomist? Është! Presidenti e ka respektuar kërkesën. Është jurist? Është! Presidenti e ka respektuar kërkesën, por nuk mund të thuhet nga Kuvendi, jo ai ekonomist nuk është, ai është jurist. Por nuk është ekonomist, është jurist, pra presidenti ka zgjedhur nga ata persona, të cilët i lejon ligji dhe nuk mund t’i thotë Kuvendi jo, nuk e dua unë, sepse është Kuvendi që shkel ligjin tani këtu, i cili po kërkon që të shmangë Kushtetutën, të shmangë ligjin që lejon juristin në atë vend edhe të thotë jo, nuk e do jurist, por e do ekonomist. Në qoftë se e do ekonomist, ndrysho ligjin, ndrysho Kushtetutën. – Po këtu në rastin konkret në propozimin konkret, një që ka drejtuar SHISH-in dhe SHISH-i është edhe institucion i investigimit të krimit ekonomik dhe të tjera e tjera… mund të thuhet që ky person nuk ka përvojë ekonomike sa të jetë kreu i KLSH-së? – Nuk po i hyj këtij problemi, sepse unë jam kundër këtyre, nuk ka të drejtë Kuvendi të thotë se ka përvojë, apo s’ka përvojë. Kuvendi ka të drejtë të shikojë dekretin e Presidentit, nëse ka respektuar kriteret e gjithanshme, po që nuk është ekonomist, se nuk e merr në aprovim Kuvendi e të thotë që është ekonomist i zoti, apo është ekonomist i pazoti, po ashtu edhe si jurist është i zoti apo i pazoti, nëse ka drejtuar SHISH-in, apo s’ka drejtuar SHISH-in. Rëndësi ka që është njeri me përvojë, dhe duhet ta respektojmë. Në qoftë se në ligj thuhet me përvojë, le të vënë një afat që thotë: Duhet të ketë përvojë në këtë fushë kaq vjet, fjala vjen, edhe Presidenti është i detyruar ta respektojë, siç thotë për shembull për Gjykatën e Lartë, që ligji thotë, që kandidati duhet të ketë 15 vjet përvojë. Supozojmë, në qoftë se Presidenti zgjedh një kandidaturë, që është 14 vjet pune, Kuvendi i thotë Presidentit se nuk ke respektuar kriterin me kandidatin në propozimin që ke bërë, sepse kandidati duhet të mbushë 15 vjet, po nuk mund t’i thotë tani, jo po ka 20 vjet, edhe tek SHISH-i nuk ka rëndësi që ka drejtuar SHISH-in, apo nuk ka drejtuar SHISH-in, nuk ka rëndësi këtu. Mund të ketë drejtuar SHISH-in, por është punonjës i ministrisë së Brendshme dhe nuk është jurist, nuk e cakton dot, se nuk është jurist, sepse e ka ligji që duhet të jetë jurist, nuk ka rëndësi që ka drejtuar apo kë s’ka drejtuar. Rëndësi ka të ketë vjetërsi në punë edhe të jetë i profesionit që e kërkon ligji ose i profesionit dhe të ketë vjetërsinë e punës edhe kriteret e tjera që kërkon ligji, por nuk mund të hysh tek aftësitë edhe profesionale, nëse je i zoti, je ekonomist i mirë, por nuk je marrë me ekonomi, por je marrë me financë, nuk i ke këtu. Këtu mjafton të ketë mbaruar fakultetin që e ka të shënuar aty tek kriteret, po tha ekonomist, ekonomist duhet. – Profesor, i jep të drejtë Kushtetuta kryeministrit të shprehet publikisht për këdo e aq më tepër për kreun e Shtetit, që ka shkelur kushtetutën dhe do t’i bëjmë padi penale? – Edhe presidenti mund të dalë e të thotë që kryeministri ka shkelur Kushtetutën, edhe do t’i bëjmë padi penale. Këto janë llogje pazari, këto janë probleme politike, këto janë gjera të padenja në kuptimin që janë gjëra që i bëjnë njerëz, të cilët nuk dinë që çfarë është rregulli, çfarë është shteti e çfarë janë institucionet shtetërore e kushtetuese, nuk respektojnë institucionet, po janë njerëz megalomanë që shikojnë e mendojnë që vetëm ai di dhe ai bën, dhe ato që thotë ai janë ligji dhe nuk pranojnë që ligji është i detyrueshëm edhe për atë. – Nga ana tjetër a nuk është ndikim ndaj Gjykatës Kushtetuese, ndaj vendimit që duhet të marrë Gjykata Kushtetuese, kur kryeministri, kreu i ekzekutivit e shpreh paraprakisht gjykimin e tij? – Unë them që Gjykata Kushtetuese nuk duhet të ndikohet fare për vendimmarrjen e saj, se kush flet e kush nuk flet. Gjykata Kushtetuese duhet të zbatojë ligjin, se ai, në fund të fundit, kryeministri deri sa bën ankimimin, në daç të grijë sallatë, në daç të flasë rrugëve, të flasë nëpër televizione dhe andej e këtej se ankimimin do ta bëjë dhe, po bëre ankimimin, nuk ka punë ndikimi këtu, sepse kryeministri derisa e shfaq, derisa e çon me shkrim, atje, Gjykata Kushtetuese nuk ka nevojë të ndikohet se çfarë thotë paraprakisht kryeministri apo se e tha në publik. Shiko, një organ që është organ kompetent, që është organ që punon me ndërgjegje dhe profesionalizëm nuk do t’ia dijë se çfarë them unë e çfarë thua ti, e çfarë thotë ai tjetri e kushdo qoftë. Gjykata Kushtetuese vendos çfarë thotë ligji, kështu merr edhe fund, nuk kanë rëndësi opinionet që shfaqin kushdo qoftë. Rëndësi ka për kryeministrin, për Presidentin, për Kuvendin, se nuk duhet të kapërcejnë etikën, nuk duhet të shfaqen dhe të flasin në publik për gjërat, për të cilat ata mund të krijojnë pështjellim, sepse ne nuk e dimë se kush ka të drejtë. Populli tani nuk e di se kush ka të drejtë, nëse ka të drejtë kryeministri apo ka të drejtë Presidenti, sepse në qoftë se është kryeministri ai që përcakton kush e ka shkelur Kushtetutën, atëherë s’ka nevojë për Gjykatën Kushtetuese, ia linim kryeministrit që të vendosi ai për këtë gjë e për gjithçka. Shënim i gazetën “Telegraf”. Detyrohemi të mos publikojmë emrin e kostitucionalistit, për shkak të pasojave që mund të ketë nga pushtetet. Derisa kemi arritur deri këtu, mund të imagjinojmë se jetojmë në një regjim më të egër sesa diktatura komuniste, ku njeriu dënohet për fjalën që thotë kundër pushtetit. (Nesër do të lexoni: Reforma kushtetuese, jemi në një situatë paligjshmërie. Institucionet e reja të drejtësisë po plotësohen me anëtarë pa konkurrentë, kjo është pandershmëri).